Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır
Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır?

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır?

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır? Sorumluluk yaşı ne olmalıdır? Çocuğa biraz cesaret verin.

Anne babalara ”Nasıl bir çocuk yetiştirmek istiyorsunuz?” diye sorulduğunda  genellikle alınan yanıtlar benzerdir. Başarılı, özgüvenli, ne istediğini bilen, kendini iyi ifade edebilen, yetenekli, mutlu, uyumlu…  Aynı soruya bir eğitimci de muhtemelen aynı yanıtları verecektir.Anne babaların ve eğitimcilerin “ideal insan” tanımına ulaşabilmeleri için çocuklara erken yaşlarda kazandırılması gereken bazı sorumluluklar  vardır. Peki Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır?

Öncelikle “ideal tip” kavramını çocuklara yüklemeden bazı değerleri edinmelerinde biz yetişkinler sadece rehber olabiliriz. Toplumsal değerler çocuğun yetişkinlik yaşantısında da önemli bir yere sahiptir. Çünkü bu değerler aynı zamanda huzurlu, mutlu başarılı bir yaşamın temel anahtarlarıdır.

İdeal yetişkin tanımında yer alan becerilerin kaynağındaki değerlerden biri  “ sorumluluk bilinci” dir. Yaptığı işi sonuna kadar götüren ve yapmakta olduğu bir davranışın olası sonuçlarına katlanmayı göze alan çocuğa sorumlu çocuk gözüyle bakabiliriz.  Sorumluluk bilincini kazanmak sanıldığı kadar kolay değildir. Elbette ki çocuklar sorumluluk bilinci ile doğmazlar.  Bir bebek dünyaya geldiği ilk andan itibaren çevresinde sezinlediği olaylardan etkilenir. Anne babanın özenli yaklaşımıyla, bebeğin gereksinimlerini zamanında karşılamalarıyla gelişmeye başlayan sorumluluk duygusu, ebeveynlerin çocukların yaşlarına uygun bazı görevleri onlara vermesiyle de yerleşmeye başlar ve bilinçli hale dönüşür.

 

Sorumluluk, kurallara uyma, kavrama gücünü kullanma, başkalarına ve onların mülklerine saygı ve özen göstermek olarak tanımlanabilir.

Ancak sorumluluk, başkalarının söylediği her şeyi yerine getirme olarak düşünülmemelidir. Anne babasının, öğretmeninin ya da çevresindeki herhangi birinin tüm beklenti ve isteklerini yerine getiren bir çocuğa sorumlu gözüyle bakamayız. Bu şekilde davranan bir çocuk, gerektiğinde öncelik vermesi gereken konuların ayrımını yapamaz.

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Kazandırmanın Yolları

Çocuğumuzdan beklentilerimizin gerçekleşmesi durumuna göre onların sorumluluklarını yerine getirmeyi öğrendiğini ya da öğrenmediğini düşünürüz.  Eğer beklentilerimize uygun davranışlar ortaya çıkmamışsa sorumluluk kazandırma sürecini gözden geçirmek gerekir. Elbette bu süreç her eve ve her anne babaya göre farklı yaşanacaktır. Çünkü sorumluluğun gelişimi çocuktan çocuğa değişiklik gösterir. Herçocukaynı zamanda aynı sorumlulukları alır diyemeyiz. Çocukların kişilik özellikleri, fiziksel yapıları, mutlaka dikkate alınmalıdır. Bu noktada olması gereken anne babanın çocuğun yapması gereken davranışları yavaş yapıyor/ hiç yapmıyor diye onun adına yapmamalarıdır.  Böyle durumlarda çocuğun başarabileceği ve kendisinin yapabileceğine yönelik olumlu sözlerle onları teşvik etmeleridir. Anne babalar çocuklarının yapabilecekleri şeyleri kendileri yaparak, yaşamları boyunca gereksinim duyabileceklerikarar verebilme, seçim yapabilme, girişken davranabilme  gibi becerilerin gelişimini  de engellemiş olurlar.

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

 Kişisel farklılıkları söz konusu olsa da sorumluluk kazandırmaya yönelik sürecin temel ve değişmez öğeleri vardır. Bu öğeleri dört kategoride özetleyebiliriz.

Bilgilendirme

Çocuğun davranışında istenen değişimin gerçekleşebilmesi için önce çocuğun bu değişim hakkında bilgilendirilmesi gerekir.  Çocuğun bu değişimi bir gereksinim olarak görebilmesi için nedenleri hakkında bilgi vermek önemlidir. Kuralların neden konduğu ve sorumluluğun önemi anlatılmalıdır. Çocuklar niçin bazı işleri yapmak zorunda olduklarını anlar ve bilirlerse, ailesine yardım etmeyi ve bağımsız davranmayı benimserler.

Takip

Bilgilendirmeden sonra, çocuğun söz konusu davranışı gösterebilmesi için bir süre tanınması gerekir, bu süre içerisinde yapılan takip sonucunda sorumlu davranışın ortaya çıkıp çıkmadığına, ne sürede ortaya çıktığına , hangi zamanlarda davranışın yapıldığına/yapılmadığına dikkat edilmelidir.

Geri Bildirim

Belli bir süre sonra gidişat hakkında çocuğun bilgilendirilmesi gerekir. Eğer istenen sorumlu davranışın sayısında artış varsa uygun pekiştireçlerle motive edilmesi, eğer beklenen sorumlu davranışın ortaya çıkmasında sıkıntılar varsa , bu sıkıntılar ve olası  nedenlerin çocukla paylaşılması gerekir.

Hatırlatma

İstenen davranış eğer gerçekleşmiyorsa yeniden hatırlatma sürecine gidilmelidir. Yeniden bilgilendirmeyle başlayan bu süreç davranış oturana kadar devam etmelidir.

Sözü edilen bu öğeler sadecesorumlulukkazandırma sürecine ait değildir. Temel alışkanlıkların oturtulmasında , kuralların belirlenmesinde kısaca  yaşantımızı düzenleyecek her türlü önlemde bulunması gereken öğelerdir ve ancak kararlı ve sabırlı bir tutumla yaklaşıldığında davranışın oturması sağlanabilir.

Sorumluluk duygusu   “Sorumluluk Verilerek”  Öğretilir.

Bazen anne babaların küçük yaştaki çocukların yorulmasına dayanamadıkları için birçok şeyi onların yerlerine yaptıklarını görüyoruz.  Bu tür bir yaklaşım çocuğun rahatlığa alışmasına ve ileride büyük sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.  Küçük yaşlarda başkalarının kendisine ait işlerini yaptığını gören çocuk, ileriki yaşlarda bunu devam ettirmeye çalışır ki, bu da anne baba arasındaki gerilimin artmasına neden olabilir.  Bir süre sonra anne baba için de çocuğun sorumluluklarını takip etmek güçleşmeye başlar.

Çocuğa biraz cesaret verin.

Bir çocuğun bazı işleri tek başına yapmasına olanak sağlanması gerekir. Bazen yanlış olduğunu bildiğiniz davranışları çocuğun yapmasına izin vermek onun davranışının sonucunu görmesi için faydalıdır. Örneğin siz hatırlatmadan okul çantasını unutmama konusunda anlaştınız ve unutuyor ise siz onun yerine çantayı okula götürüyorsanız ona sorumluluk bilinci kazandırmaktan fazlasıyla uzaklaşıyorsunuz demektir.

Sorumluluk yaşı ne olmalıdır?

Her çocuğun farklı yetenekleri, farklı kişilik özellikleri, farklı bir fiziksel yapısı olduğu göz önüne alınırsa, aynı yaştaki her çocuktan aynı davranışları yerine getirmesini beklemek haksızlık olur. Ancak genel gelişim özellikleri değerlendirildiğinde, çocukların ev ortamlarında yerine getirebilecekleri sorumluluklarını bilmek, bize beklentilerimizi ayarlayabilmemiz açısından yardımcı olabilir. Yaşlara göre beklentilerimizi söyle sıralayabiliriz:

 

2-3 YAŞ

  • Oyuncakları toplamak ve onları yerlerine koymak,
  • Kitap ve dergileri gerekli yerlere koymak,
  • Peçete, tabak ve çatal kaşıkları sofraya koymak (ama istenen biçimde olmayabilir),
  • Bir şeyler yedikten sonra kendi kirli tabaklarını kaldırmak,
  • Kendisiyle ilgili bazı durumlarla ilgili seçme imkânının sunulması sonucunda karar verme yeteneğinin gelişmesi
  • Sofranın toplanmasına yardımcı olmak,
  • Yardımla giyinmek ve soyunmak.

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

4 Yaş

  • Sofrayı kurmak,
  • Oyun oynadıktan sonra oyuncaklarını veya kendine ait eşyaları yerlerine kaldırmak,
  • Oyun oynarken nerede olacağını anne babasına söylemek,
  • Toz alma gibi basit ev işlerinde yardımcı olmak,
  • Bulaşık makinesinin doldurulmasına yardım etmek,
  • Alışveriş dönüşü malzemelerin yerleştirilmesine yardımcı olmak,
  • Alışveriş sırasında malzemelerin raflardan alınmasına yardımcı olmak,
  • Basit bazı yiyeceklerin hazırlanmasına yardım etmek.

5 Yaş

  • Sofrayı, her şeyi yerli yerine koyarak hazırlamak,
  • Yatakları düzeltmek ve odasını temizlemek,
  • Basit bir kahvaltıyı hazırlamak,
  • Yedikten sonra kirlilerini kendi başına kaldırmak,
  • Giyeceklerini önerileri dikkate alarak seçmek ve kendi başına giyinmek,
  • Kirli giyeceklerini sepete atmak,
  • Telefona gerektiği şekilde cevap vermek,
  • Ayakkabılarını bağlamayı öğrenmek,
  • Kendi kendine hazırlanmak (saçını tarama).

6 Yaş

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

  • Tek başına giyinip soyunması
  • Sofrada tek başına yemeğinin yenmesi
  • Oyuncaklarını ve odasını düzenleyebilmesi
  • Üzerinden çıkardığı giysileri yardımla katlayabilmesi
  • El-yüz-diş temizliği yapabilmesi
  • Havaya, özel olay ve günlere göre giyeceklerini seçmek
  • Çiçekleri sulamak
  • Basit yiyecekleri (tost, yumurta, sosis vb.) bir büyüğün desteği ile pişirmek.

 

Çocuğunuza uygunmodelolmanız sorumluluk kazandırma sürecinde en önemli kriterdir. Çünkü sorumluluk kazandırmak istediğiniz halde sizin sorumluluklarınızı yerine getirmemeniz çocukları olumsuz etkileyecektir. Unutmayın çocuklar en iyi gözlemcilerdir.

 

 

Güner Ö. Sarıiz

Güner Ö. Sarıiz

1984 yılında Adana'da doğan Güner Özdoğru Sarıiz, Çukurova Üniversitesi Okul Öncesi Öğretmenliği programını tamamladıktan sonra 2006 yılında MEB’e öğretmen olarak atanmıştır. Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı gençlik kamplarında Kamp Liderliği ve Program Sorumlusu olarak gönüllü çalışmalar yapmaktadır. Çağdaş Drama Derneğinde Yaratıcı/Eğitici Drama Liderliği programını bitiren Sarıiz, yaratıcılık, oyun, ritim, dans ve hareket konulu ulusal ve uluslararası pek çok atölye ve eğitim programına katılmaya devam etmektedir. 4-12 yaş aralığındaki çocuklarla akıl oyunları, hafıza teknikleri, satranç, çocuk yogası, zeka oyunları çalışmaları yapmaktadır. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji bölümünde ikinci lisans eğitimini sürdürmektedir. Hayata Renk Ver Derneği gönüllü üyesi olarak hastanelerde uzun süreli tedavi gören çocuklara destek çalışmalarına devam etmektedir.

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

Related news

  • Puding Dolgulu Kolay Kek Tarifi
  • Sedef hastalığı bulaşıcı mı ile Etiketlenen Konular
  • Vazelin Nerelerde Kullanılır
  • Başarılı İnsanların Sırları
  • Güzel mesajlar aşk

  • Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır

    Çocuklara Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırılır